Ageren vs. reageren

nov 1, 2017

Het niveau van het Nederlandse topvoetbal raakt steeds verder weg van de internationale top. Nederlandse clubs en het Nederlands elftal hebben een vrije val gemaakt op de internationale ranglijsten, en staan nu voor een bijna onmogelijke uitdaging: weer terug aan de top komen. De KNVB heeft, om dat doel te bereiken, een rapport opgesteld over hoe dat aangepakt moet worden: “Winnaars van Morgen”. Dat dit rapport met veel kritiek is ontvangen is duidelijk. Een van de kritiekpunten is dat de KNVB een van de grootste gebreken van de Nederlandse spelers niet benoemt: het gebrek aan tactische intelligentie.

Een groot deel van het rapport ging over het creëren van een betere mindset bij jonge voetballers. Dit is niet per se een verkeerd idee, maar ook niet het enige waar het in Nederland aan schort. Er werd gesteld dat de technische en tactische kwaliteiten van de spelers nog steeds goed genoeg is voor de internationale top. Het feit dat een groot deel van de spelers die vanuit de Eredivisie een transfer maken naar een topclub (wat al steeds minder gebeurt) daar floppen, spreekt dit tegen. En dat komt echt niet door het gebrek aan mentaliteit, zo schetst ook VI Pro in dit artikel. En in dit opiniestuk benoemt Arnold Bruggink het verschil in tactische kwaliteit en flexibiliteit tussen Feyenoord en Manchester City in de Champions League wedstrijd tussen deze twee ploegen.

Wij besloten de wedstrijd ook te analyseren en kwamen tot dezelfde conclusie als Bruggink en de rest van Nederland die de wedstrijd had bekeken: Feyenoord was tactisch veruit de mindere. Niet alleen omdat Manchester City betere spelers heeft of door de formatie waarin gespeeld werd. Feyenoord-spelers wisten gewoon niet wat ze moesten doen.

Ze konden alleen maar reageren op de acties van de Citizens. Per definitie loop je met reageren altijd minimaal één stap achter op het team dat wel kan ageren. In de Eredivisie kan Feyenoord zich dit reactievoetbal permitteren omdat ze simpelweg vaak beter zijn dan de tegenstander. Op het hoogste niveau van Europa zal reageren op de tegenstander (die over het algemeen een stuk beter is) niet werken. Dan heb je spelers nodig die tactisch bewust zijn, die het spel kunnen lezen en op basis daarvan kunnen ageren. Om te kunnen ageren heb je tactische intelligentie nodig, om te reageren niet.

Een voorbeeld van het verschil in tactische intelligentie tussen de twee teams werd duidelijk in de manier waarop ze de opbouw van de tegenstander probeerden te verstoren. Bij Feyenoord ging dat vaak zo:

Slechts een speler zet tegelijk druk. Er lijkt geen sprake van synchronisatie en onderlinge afspraken te zijn. Er is voor City altijd een afspeelmogelijkheid omdat de spelers van Feyenoord pas beginnen met druk zetten als hun man de bal krijgt en niet focussen op het blokkeren van passlijnen. City pakte dat anders aan:

Hier besluit het team om druk te zetten na een terugspeelpass van Van der Heijden. In plaats van blind naar de man met de bal te lopen, kijken de spelers om zich heen om eerst de afspeelmogelijkheden te identificeren. Vervolgens schermen ze direct die passlijnen af, en pas daarna zetten ze de man met de bal onder druk. Feyenoord kwam niet onder die druk uit omdat ze dit niet gewend zijn. Manchester City kan dit vele malen beter dan de teams in de Eredivisie, met name dankzij coach Pep Guardiola.

Een ander schrijnend voorbeeld tussen het agerende City en het reagerende Feyenoord is te zien in de volgende clip:

Als eerste vraagt Walker om de bal. Nelom reageert door zijn zone te verlaten en hem onder druk te zetten. De Bruyne ziet de ruimte die door Nelom is achtergelaten en duikt er in. Boëtius reageert door hem te volgen, waardoor Fernandinho volledig vrij komt in het midden. Hij vraagt en krijgt de bal, waardoor Boëtius reageert door De Bruyne los te laten en Fernandinho onder druk te zetten. Fernandinho ziet de ruimte die De Bruyne heeft gekregen en geeft een mooie pass, waarna De Bruyne alle tijd heeft om iemand uit te zoeken in het zestienmetergebied.

Dit zijn slechts een paar van de vele voorbeelden die het verschil in tactisch niveau van de Nederlandse top en de internationale top laten zien. Ook laten ze het belang van ageren in het moderne voetbal zien. In het tempo waarin voetbal tegenwoordig wordt gespeeld, kan één stap te laat fataal zijn. Je hebt je eigen tactische strijdplan nodig en spelers die weten hoe het uitgevoerd moet worden.

Tactische intelligentie is momenteel een van de belangrijkste fronten in het voetbal. Nu de verschillen op fysiek gebied niet zo groot meer zijn in de top, kan je met tactische intelligentie het verschil maken. Op vroege leeftijd beginnen met tactisch leren moet daarom een prioriteit zijn voor Nederlandse clubs en de KNVB. We liggen op dat gebied al achter, en met Winnaars van Morgen wordt het er niet beter op.