De meeste coaches bemoeien zich vooral met tactiek op team- of linie-niveau. Maar wat als deze niet werken? Hebben de spelers iets om op terug te vallen als de gekozen tactiek niet goed uitpakt? Het hebben van individuele tactieken voor iedere speelpositie kan de spelers helpen als het team niet goed draait. Als de tactiek op team-niveau niet werkt en de spelers hebben geen individuele taken, dan hangt het resultaat puur of van geluk en de kwaliteit van de tegenstander.

Wanneer de technische staf de tactiek voor de komende wedstrijd bepaalt, baseren zij dat gewoonlijk op de speelstijl van de tegenstanders. Als zij niet goed onder druk uit kunnen voetballen, zullen wij hoog druk proberen te zetten. Als zij één man hebben die het spel maakt, kunnen wij hem uitschakelen door middel van strakke mandekking. Maar wat als de tegenstanders anders spelen of zich aanpassen aan onze tactiek?

Als dat gebeurt is het hebben van duidelijke individuele taken en tactieken zeer belangrijk. Hierdoor kunnen spelers individueel nog steeds presteren, ook al lukt het met het team niet. In ieder geval zullen ze niet verzaken. Voor bijna alle mogelijke situaties op het veld zijn wel individuele taken die volbracht moeten worden, ongeacht de tactiek op teamniveau. Als je spelers die taken kennen en de situaties kunnen herkennen, hebben ze altijd iets om op terug te vallen als het niet lekker loopt in de wedstrijd. Als ze die taken goed volbrengen, kan dat een zelfvertrouwen-boost geven die kan helpen weer terug in de wedstrijd te komen.

Sommige individuele tactieken kunnen veranderen als de tactiek op team-niveau verandert, maar voor de overgrote meerderheid zijn het universele principes die in elke strategie moeten worden uitgevoerd. Welke man of welke ruimte je moet afdekken kan bijvoorbeeld afhangen van de speelstijl van de coach. Als de coach hoog druk wil zetten, zullen de spelers vaker vooruit moeten verdedigen dan wanneer een tactiek erom vraagt om altijd in je zone te blijven. De meeste individuele tactieken (of fundamentals) zullen echter in elke wedstrijd hetzelfde zijn. Een voorbeeld van zo’n universeel fundamental is het kantelen bij backs.

Kantelen is een fundamental dat zowel verdedigend als aanvallend moet worden uitgevoerd. Als de bal aan de andere kant van het veld is moet de back met de bal naar het midden meebewegen om het veld klein te houden. Verdedigend kantelen is vrij bekend, maar aanvallend kantelen is even belangrijk. Stel dat de team-tactiek is dat de backs hoog op het veld moeten staan en het veld breed moeten houden in de opbouw. Hoge en brede backs in de opbouw is dan een van de tactische principes op teamniveau. Een sub-principe zou dan moeten zijn dat de beide backs nooit tegelijk hoog en breed moeten staan. Het individuele sub-sub-principe daarvan is dat de speler moet herkennen wanneer een aanval over de andere flank verloopt, en hij zijn positie daarop aanpast door terug te zakken en met de bal mee naar het midden te bewegen. Als hij dat namelijk niet doet, ontstaan er grote ruimtes in het centrum waarin een counter kan worden uitgevoerd. Kijk maar naar de screenshots van de wedstrijd Wit-Rusland – Nederland.

Janmaat probeert hier een aanval op te zetten over de rechterflank nadat hij een uittrap van de keeper heeft onderschept en hij passt naar Robben. Robben verwacht de pass niet en staat met zijn rug naar de bal. Zie de hoge en brede positie van Daley Blind bovenin het tweede plaatje. Wit-Rusland kan onderscheppen en begint een snelle counter. De rechtsbuiten van Wit-Rusland (Balanovich) sprint diep de ruimte in en Blind zit er achter door zijn verkeerde beginpositie. De counter ontwikkelt zich in een 4-tegen-4 situatie, Blind zit nog steeds achter zijn man, de voorzet wordt gegeven, Balanovich heeft een geweldige aanname en kan vrij inschieten van 5 meter afstand.

Deze situatie komt dus op elk niveau voor. Een nog schrijnender voorbeeld was in de wedstrijd in de Jupiler League tussen Fortuna Sittard en Telstar (zie hieronder). Hier wordt de bal achterin van de rechterflank naar de linkerflank verplaatst, maar vervolgens kantelen de rechtsback en rechter centrale verdedigers niet met de bal mee maar lopen ze naar voren. Hierdoor ontstaat er veel ruimte in het centrum, en als de bal onderschept wordt kan de spits van Fortuna zo één-op-één komen met de keeper van Telstar.

Deze voorbeelden laten goed zien hoe veel impact individuele tactieken kunnen hebben op het spel en de prestatie van een team. Als spelers deze situatie kunnen herkennen, kunnen ze de goede actie maken en de ruimte voor een counter significant verkleinen. Spelers bewust maken van situaties om hen heen en ze de juiste acties in die situaties leren moet top-priority zijn voor
coaches. Bewust zijn van je omgeving en spelsituaties kunnen herkennen zijn fundamentele skills voor spelers op elk niveau. Als ze weten wanneer ze wat moeten doen, kunnen ze altijd presteren.

Geschreven door: Mats de Leeuw den Bouter